Với việc tôi đã quen sử dụng đủ các nền tảng mạng xã hội, bạn sẽ nghĩ rằng tôi đã quen với việc các không gian trực tuyến bị khai tử hoặc thay đổi hoàn toàn đến mức không thể nhận ra. Nhưng thực tế là có một nền tảng mà tôi đã gắn bó từ lâu là Discord. lo âu chờ xem việc Discord sắp triển khai xác minh độ tuổi trên toàn thế giới sẽ ảnh hưởng đến nền tảng này như thế nào, và liệu điều đó có đồng nghĩa với việc tôi lại phải chuyển nhà một lần nữa hay không.
Hoàn toàn có khả năng là sẽ chẳng có gì thay đổi cả. Nhưng ngay cả khi mọi thứ vẫn ổn, việc mất đi (hoặc ít nhất là sự chia rẽ) của Discord sẽ là một điều tồi tệ, vì đây là phương tiện chính giúp tôi và rất nhiều người khác trong cộng đồng trò chơi bàn cờ (tabletop) kết nối với nhau. Nếu có điều gì đáng rút ra, thì tình huống này là một lời nhắc nhở đanh thép rằng bạn không nên hoàn toàn phụ thuộc vào Discord cho sở thích chính của mình.
Nếu bạn không theo dõi sát sao, việc Discord quyết định triển khai chính sách xác minh độ tuổi trên toàn cầu đã vấp phải rất nhiều phản ứng tiêu cực. Discord cố gắng giảm nhẹ những lo ngại này, nhưng một đoạn chú thích trong phần FAQ liên quan đến chính sách xác minh độ tuổi của Discord đã nhắc tới việc họ thử nghiệm với Persona - đoạn chú thích này đã nhanh chóng bị xóa đi một cách lặng lẽ, dù vẫn còn phiên bản lưu trữ. Mối liên hệ mờ ám của Persona với ICE và các nỗ lực trục xuất ở Mỹ khiến cộng đồng càng thêm hoang mang.
Trong một tuyên bố gửi Kotaku, Discord nói rằng việc hợp tác với Persona chỉ là "một thử nghiệm giới hạn" và hiện không còn tiếp diễn. Nhưng với nhiều người dùng thì chỉ một lần liên kết ngắn ngủi với Persona cũng đủ để họ bắt đầu tìm kiếm chỗ khác. Việc Discord trì hoãn chính sách xác minh độ tuổi, được trình bày trong một bài blog ngày 24 tháng 2, dường như không thể ngăn được ý định rời khỏi nền tảng để tìm giải pháp thay thế.
Nhưng vấn đề là... chẳng có nơi nào để đi cả...
Từ những gì tôi chứng kiến trong các server game nhập vai bàn giấy (TTRPG) mà tôi tham gia, có hai nỗi lo chính. Thứ nhất, chính sách mới của Discord - bất chấp sự cam kết của công ty - sẽ tạo ra rủi ro cho người dùng trong không gian TTRPG, bởi số lượng không nhỏ trong họ thuộc nhóm thiểu số hoặc rất quan tâm đến quyền riêng tư, dễ gặp nguy hiểm nếu dữ liệu cá nhân bị rò rỉ. Hệ thống bảo mật nào cũng có khả năng thất bại mà. Thứ hai, việc bắt buộc xác minh độ tuổi bằng mọi hình thức sẽ khiến một số người dùng tự cảm thấy áp lực và rời đi, hoặc vì không đồng thuận với chính sách, hoặc vì muốn đứng về phe bạn bè, đồng nghiệp không thích nó - điều này sẽ gây phân mảnh các cộng đồng hiện có.
Việc người dùng hủy bỏ gói Nitro hay tìm kiếm các lựa chọn thay thế Discord làm nổi bật một điểm yếu then chốt: dù Discord đã kết nối những góc khuất nhất của cộng đồng TTRPG với nhau (đặc biệt khi COVID-19 buộc mọi thứ phải chuyển sang không gian ảo), thì sự phụ thuộc quá mức này đồng nghĩa rằng nếu Discord một ngày nào đó biến mất hoặc trở nên tồi tệ đến mức không thể dùng được nữa, mọi người gần như không có chỗ nào thay thế.
Vậy cho dù sự việc này có xảy ra trong năm nay hay vài năm nữa - việc Discord lên sàn chứng khoán gần đây càng làm tăng khả năng nền tảng này sẽ rơi vào cảnh "enshittification" (xuống cấp trầm trọng) - thì sự phân rã của Discord sẽ là thảm họa cho cộng đồng game nhập vai bàn giấy. Discord vốn là "địa điểm" quen thuộc cho những cuộc phiêu lưu ảo của các game thủ bình thường, nơi hội nhóm của nhà sáng tạo bên thứ ba và các nhà văn chuyên nghiệp tương tác với fan, nơi tổ chức xem các buổi actual play, và cũng là trung tâm quản lý, vận hành các game do các Game Master (GM) chuyên nghiệp làm kinh doanh. Nếu nhiều người rời Discord và phân tán sang các app khác, việc tìm lại nhau sẽ rất khó khăn, không khác gì khi Twitter sụp đổ và chia rẽ cộng đồng thông tin, thảo luận từng thống nhất qua Bluesky, Threads, và Mastodon.
“Theo tôi biết thì Discord gần như là lựa chọn phổ biến nhất của tất cả mấy nhóm D&D và cộng đồng tôi quen,” Diana Fay - nhà sáng tạo, panelist, diễn viên TTRPG - tâm sự. “Tôi không biết có lựa chọn thay thế nào mà mọi người dùng đều nhất quán ngoại trừ có thể một nhóm từng dùng Mighty Networks trước đây. Nhưng đúng là tất cả các nhóm D&D của tôi đều xài Discord, và tôi cũng có một server Discord cho cộng đồng của mình dùng để làm gần như mọi thứ trừ việc microblogging.”
Dù không lý tưởng để nói chuyện linh tinh hay giữ kết nối cộng đồng, vẫn có một số lựa chọn thay thế để chơi TTRPG qua mạng. Roll20, nền tảng tabletop ảo, có hệ thống hỗ trợ microphone và camera ngay trên trình duyệt – theo đó là Demiplane sau khi hợp nhất với Roll20 cũng tương tự. Alchemy RPG tập trung làm game trở nên cinematic với bản đồ đẹp và âm nhạc, nhưng chi phí cao hơn nhiều.
Dĩ nhiên bạn phải tạo tài khoản trên Roll20 hoặc Alchemy RPG để chơi; có khó đâu, nhưng thuyết phục người dùng chuyển sang app mới lại là chuyện khác - nhiều người thừa nhận cứ Discord mà quất cho tiện. Chẳng hạn, Roll20 đã tích hợp Discord từ tháng 7/2024, còn D&D có bot chính thức tên Avrae giúp chơi game dễ dàng trên Discord. Rõ ràng Discord là nơi có đông người chơi và là kênh quan trọng của nhiều doanh nghiệp TTRPG.
Mike Holik, tổng biên tập Mage Hand Press, cũng đồng tình về vai trò then chốt của Discord với công việc của họ. Mage Hand Press chuyên sản xuất nội dung bổ trợ cho D&D như ma thuật mới, loại nhân vật, lớp nhân vật mới… Họ cũng đã phát hành một số nội dung trên DnDBeyond, cổng chơi game official được nhiều người dùng cùng Discord để chơi online. Cá nhân tôi cũng từng chơi ở vài bàn có lớp nhân vật do Mage Hand Press tạo - đồ họ làm ngon thật!
“Chúng tôi dùng Discord rất nhiều,” Holik nói. “Discord hỗ trợ việc test game - cơ hội sớm nhất để giới thiệu nội dung trước khi tung ra rộng rãi, thu thập độc giả thử nghiệm và phản hồi để chỉnh sửa. Chúng tôi cũng dùng nó để marketing. Hiện có một chiến dịch Kickstarter, và điểm hay của Kickstarter là theo dõi nguồn traffic - nhiều người hard-core chỉ click link trên Discord vì họ nhìn thấy nó đầu tiên ở đó.”
Mage Hand Press không phải là nhóm duy nhất dùng Discord để thu nhận phản hồi cho sản phẩm tương lai. “Mọi phản hồi playtest cho tạp chí số The Broadsheets, hay các PDF Adept và sản phẩm khác dành cho patron trên Patreon đều được thu thập qua forum và thread của Discord,” Daði - nhà văn, đạo diễn - chia sẻ. Cùng với bạn gái AB, anh ấy điều hành kênh YouTube Mystic Arts, tận dụng kinh nghiệm hơn 10 năm chạy chiến dịch D&D để đưa lời khuyên chất cho các GM muốn nâng cấp setting, nhân vật và câu chuyện.
“Chúng tôi dùng Discord để cập nhật sản phẩm dựa trên phản hồi sau khi phát hành. Vậy nên hiện tại, Discord là phần không thể thiếu giúp chúng tôi giao tiếp với fan và đội nhóm sáng tạo.”
Một phần của cộng đồng TTRPG
Để vào Discord độc quyền của Mystic Arts, bạn phải mua gói Patreon. Việc có server Discord riêng tư vốn là một đặc quyền phổ biến của các nhà sáng tạo TTRPG - hàng loạt YouTuber như Ginny Di, XP to Level 3, DnD Shorts, Bob World Builder, Dungeon Dudes; các nhà làm bản đồ như Czepeku, Stained Karbon Maps, Domille’s Wondrous Works, Forgotten Adventures; hay actual play show như tabletopnotch, Venture Forth, Transplanar RPG, Natural Six… đều có server riêng, thường chỉ mở cho thành viên Patreon từ mức thấp nhất trở lên. Đây vừa là cách thể hiện sự yêu mến với creator bạn thích, vừa là nơi kết nối với cộng đồng cùng gu.
Không phải creator nào cũng làm thế. Một số người trong TTRPG không quảng bá server riêng tư như Pointy Hat, Dingo Doodles, Vibe Check D&D, Willowares. Còn những nhóm như Mage Hand Press hay Diana Fay thì có server miễn phí. Ghostfire Gaming, nhà xuất bản bên thứ ba rất mạnh trong lĩnh vực D&D, nổi tiếng với Grim Hollow - bộ setting kinh dị grimdark cực chất, cũng sở hữu Discord miễn phí.
“Server Discord của chúng tôi không đông fan ‘hardcore’, nhưng có giúp các fan tích cực nhất tìm người cùng chí hướng và tương tác trực tiếp,” Nick Ingamells - giám đốc vận hành Ghostfire Gaming - cho biết.
“Chúng tôi lắng nghe thảo luận trên Discord về cân bằng game hay điểm vui/không vui với chất liệu mới. Nhưng như cộng đồng biết, khi chạy playtest, chúng tôi cũng phát form và ‘nhận xét phải điền vào form’ là lời nhắc thường thấy. Vì mấy cuộc trò chuyện trên Discord diễn ra nhanh quá, khó mà lấy làm nguồn phản hồi hữu ích.”
Discord còn là nơi nhiều creator trao đổi, hợp tác và mở rộng cơ hội. “Tôi mới nói chuyện về việc Bluesky hạn chế tính năng nếu không xác minh độ tuổi,” Dael Kingsmill - YouTuber, storyteller, podcaster - chia sẻ trên tập 229 Eldritch Lorecast, podcast TTRPG liên kết với Ghostfire Gaming do anh đồng dẫn. “Tôi không thể đọc tin nhắn ở Bluesky vì chưa xác minh độ tuổi với bên thứ ba, trong đó phải quét khuôn mặt hoặc cung cấp giấy tờ tùy thân - chẳng cái nào hợp ý tôi cả. Tôi biết mình nên chịu khó vì biometrics tôi để đầy YouTube rồi, nhưng vấn đề ở đây là nguyên tắc.”
“Đó là vấn đề lớn bởi tôi lấy phần lớn hợp đồng kinh doanh từ mạng xã hội. Trước đây là Twitter, giờ thành Bluesky - tin nhắn tôi không đọc được là tin nhắn kinh doanh. Cái nơi duy nhất còn mở cửa để bàn chuyện là Discord. Nên ít nhất trong “nhánh” ngành này của tôi, nhiều việc làm ăn diễn ra ngoài lề trên MXH. Cái làm tôi lo là nhiều thứ nghe như chiêu ‘Hãy nghĩ đến trẻ em,’ nhưng thật ra là mồi câu để công ty thu thập data nhạy cảm, có thể làm nhiều thứ với nó. Tôi không thích.”
“Tôi biết nhiều hoạt động hậu trường trong cộng đồng RPG cũng phụ thuộc Discord,” Daði tiếp lời. “Creator thường tổ chức hợp tác, sự kiện, convention qua server, tin nhắn riêng và không gian được kiểm soát. Toàn hệ sinh thái sáng tạo đều vận hành qua mấy Discord nhỏ, từ Monster Week của Ginny Di và Pointy Hat đến Dungeon Jam của tụi tôi. Tôi dùng Discord để liên lạc với nhà tài trợ, người chơi actual play và chuyên gia trong ngành. Tôi không biết mạng lưới này sẽ xây lại sao nếu Discord sập.”
Nhưng chẳng phải “hãy nghĩ đến đàn trẻ em sao”?
Giả sử Discord sụp đổ sau khi áp dụng chính sách xác minh độ tuổi toàn cầu, công ty quả quyết rằng mục tiêu là bảo vệ trẻ em. Không ai tôi trò chuyện phản đối chuyện an toàn trẻ. Với họ (và tôi), câu hỏi là liệu việc giao dữ liệu người lớn cho bên thứ ba có phải giải pháp đúng cho Discord, hay chỉ là phương án tốt nhất họ có hiện tại. Electronic Frontier Foundation điểm ra 10 nguy cơ của chính sách như thế, và một số cái còn ảnh hưởng xấu đến chính trẻ em mà nó muốn bảo vệ.
“Khi nói về không gian online - vốn rất khác so với internet thời tôi còn nhỏ - tôi nghĩ việc tạo chốn an toàn cho trẻ em là đáng khen,” Kingsmill chia sẻ trên Eldritch Lorecast. “Nhưng tôi không nghĩ ta đang đi đúng hướng. Mọi người đang đổ xô kiếm cách nhanh, và giải pháp nhanh là: ‘Chúng ta chặn bọn trẻ làm chuyện đó,’ như thể cách ấy có hiệu quả, rồi ‘chúng ta đưa toàn bộ thông tin người lớn cho mấy thằng công ty mà mình chẳng kiểm soát được.’ Tôi thấy đây là cuộc đua giành giải pháp bất kể đúng sai, trong khi giải pháp chuẩn là giáo dục toàn diện về internet, vì internet là cuộc sống thứ hai của các bạn.”
Phần lớn server TTRPG tôi tham gia không chỉ dành cho người trưởng thành, nên xác minh độ tuổi sẽ không đẩy tôi khỏi đa phần server. Nhưng tôi cũng tham gia vài server dành riêng cho người lớn, và một số đồng nghiệp cũng vậy. Một vài người chọn lọc kinh nghiệm Discord bằng cách rời khỏi nhóm 18+, tránh xác minh; số khác thà bỏ hẳn Discord, tìm app khác mà dùng. Những admin server phục vụ kinh doanh hoặc cộng đồng lớn phải quyết xem có giữ server đánh dấu 18+ hay không, chấp nhận làm mất thành viên không muốn xác minh.
“Quan điểm mình hơi phức tạp vì rõ ràng nội dung không dành cho trẻ con - đặc biệt là dưới 13 tuổi,” Fay nói. “Ngoài chuyện mình hay chửi thề, mình muốn rõ là không định nhắm tới đối tượng trẻ con vì mình thấy kỳ cục. Mình chẳng đủ trình độ để dạy trẻ, cũng không muốn tạo ấn tượng kiểu đó. Mục tiêu mình là giáo dục người lớn, giúp họ hiểu lợi ích của TTRPG về phát triển bản thân và hỗ trợ trò chuyện với trẻ phù hợp.”
“Mình chưa từng cố gắng làm nội dung hay server Discord teen-friendly, thậm chí từng bật tính năng 18+ tạm thời trước khi chính sách xác minh tuổi tới. Nhưng cách Discord làm là sai quá sai, nên đã gỡ bỏ. Giờ mình sẽ sửa channel ‘Rules’ của server, ghi rằng người vào server tự xác nhận đủ 18 tuổi. Dĩ nhiên có thể qua mặt, nhưng vẫn tốt hơn hệ thống bắt buộc ID hoặc quét mặt của Discord.”
“Discord là cách chính mình liên lạc với thành viên và patron, dù không dùng mấy tính năng NSFW trên server, thật thất vọng khi thấy công ty yêu cầu dữ liệu kiểu đó trong thời đại hacker và rò rỉ dữ liệu sao? Dữ liệu kiểu này thường bị bán rẻ trên chợ đen cho mấy kẻ xấu,” Daði nói khi tôi hỏi liệu anh có tính đổi platform để phù hợp với độ tuổi hơn không. “Chưa tính chuyện đổi, nhưng nếu bị ép giao dữ liệu dù không tham gia không gian mà Discord kiểm soát, chắc cũng phải nghĩ tới thôi.”
Sự bất mãn ngày càng lớn với Discord
Cộng đồng tôi tiếp xúc không mặn mà gì với chính sách xác minh độ tuổi của Discord, và đây càng cho thấy sai lầm trong cách xử lý của Discord có thể làm dân TTRPG chuyển đi nhiều.
“Chuyện bàn tán nhiều và đa phần phản ứng tiêu cực,” Ingamells thẳng thắn. “Mấy thay đổi Discord giờ theo xu hướng ‘internet bị enshittify’ (xuống cấp). Mình nghĩ chẳng ai ngạc nhiên.”
“Chúng tôi thấy đông người lo lắng và chắc phải xem lại ảnh hưởng trên cộng đồng sau thay đổi xem có cần đổi sang nền tảng ít ăn dữ liệu hơn không. Server của chúng tôi vốn dành cho teen, nên hy vọng không bị ảnh hưởng, nhưng rõ ràng giao cho may rủi thì thật bất an,” Daði chia sẻ.
“Tôi tin chính người trong Discord mình đã cảnh báo tôi về thay đổi sắp tới, cùng đội mod tuyệt vời của tôi,” Fay kể. “Hồi đáp hầu hết là tiêu cực, và tôi đã tổ chức một livestream thảo luận kỹ càng khi thông báo ra. Cộng đồng đồng thuận rằng, xét lịch sử rò rỉ dữ liệu của Discord, sự nghi ngờ công ty của người Mỹ, cùng kẽ hở trong kế hoạch chỉ với mục đích bảo vệ trẻ em (ví dụ: nếu thực sự vậy tại sao tài khoản người trên 18 tuổi không xác minh lại được xếp chung với tài khoản dưới 13 tuổi?), thì đây rõ ràng là một ý tưởng tệ hại.”
Còn câu hỏi “chúng ta đi đâu?” thì chưa có câu trả lời chung. Một số bạn bè và người trong server Discord của tôi chơi cả D&D và Nimble đề cập tới TeamSpeak, nhưng hiện tại app này cũng gặp vấn đề - theo Twitter, họ bị “bùng nổ người dùng mới” dẫn tới “vượt giới hạn máy chủ ở nhiều khu vực, đặc biệt tại Mỹ.”
Một số gợi ý cho lựa chọn thay thế là Element, Commet (ứng dụng Messenger dựa trên Matrix, tôi thích Commet vì đơn giản), hoặc Stoat. Một vài người bạn còn nghĩ đến Slack - nghe rất vui vì tôi chỉ nghĩ Slack là app làm việc chuyên nghiệp, chứ không phải nơi để đi chơi online. Thậm chí Slack có thể ổn với tôi, vốn làm GM cho nhóm chơi nhỏ 10-15 người, nhưng tôi nghĩ nếu là writer, creator có hàng nghìn follow hoặc hơn thì chi phí duy trì rất cao.
“Có thể đây là bước đầu để trở lại internet phi tập trung hơn mà tôi từng biết ngày xưa,” Daði nói lúc kết buổi phỏng vấn, “nhưng giờ tôi chưa biết chắc.” Tôi cũng vậy, đáng tiếc.
Khi nào Discord sụp đổ chắc chắn sẽ rất tệ. Cộng đồng TTRPG sẽ sớm phục hồi và tìm được chốn mới, nhưng tôi biết chắc rất nhiều không gian và bạn bè sẽ mất dấu giữa lúc ấy (trừ khi có gì thay đổi), vì giờ chúng ta hoàn toàn chưa sẵn sàng cho điều đó.
.jpg?w=500&q=85)
