Bao giờ là thời điểm để một tựa game kết thúc vòng đời?

Tại một cuộc họp cổ đông vào tháng 7/2025, CEO Ubisoft Yves Guillemot đã nói một câu rõ ràng nhưng cũng đầy bất ngờ về game trực tuyến: "Bạn cung cấp dịch vụ, nhưng chẳng có gì bất biến, và đến một lúc nào đó, dịch vụ có thể bị ngừng. Không có gì là vĩnh cửu." Ông còn nói thêm: "Không thể mãi mãi hỗ trợ tất cả các tựa game."

Phát biểu này là đáp lại phong trào "Stop Killing Games" - một trào lưu người tiêu dùng kêu gọi chống lại việc “lập kế hoạch lỗi thời” các game trực tuyến từ nhà phát hành. Xuất phát từ vụ đóng cửa The Crew của Ubisoft, phong trào này đã lan rộng trong năm qua với nhiều kiến nghị gửi thẳng đến chính phủ châu Âu.

Xét một góc độ nào đó, Guillemot nghe có vẻ thờ ơ - như một chính trị gia xoa tay trước lo lắng của cử tri về chăm sóc y tế bằng cách nhắc đến chuyện ai rồi cũng phải chết. Nhưng thực tế là vòng đời có giới hạn của các game dịch vụ trực tuyến hiện đại là điều mà các hãng phát hành hiếm khi thừa nhận, ít nhất là công khai - hoặc chỉ cho đến khi họ buộc phải rút phích cắm đột ngột. Rất hiếm khi một lãnh đạo thừa nhận rằng game online của mình sẽ một ngày nào đó kết thúc.

Mỗi khi một công ty tung ra game, tất cả các bên liên quan đều hi vọng nó sẽ gây được tiếng vang. Nhất là các game online mới ra mắt, ai cũng mong nó sẽ trở thành “cái game mãi mãi” cho đông đảo game thủ - như Fortnite hay Destiny 2 vậy. Ngày nay, game online như đang chạy đua không ngừng để tìm một giới hạn đích đến mà chẳng ai biết khi nào chạm được. Nhưng như ta đã thấy với Concord, MultiVersus, XDefiant và vô số tựa game khác, để trở thành “người kế vị Fortnite” là một thử thách cực kỳ cam go, thậm chí với thị trường hiện giờ còn là điều không thể.

Những thất bại của rất nhiều “kẻ thách thức” Genshin Impact, Call of Duty, Destiny… làm tôi tự hỏi về những “game mãi mãi” vẫn còn sống sót. Liệu mình có còn chơi Fortnite Chương 30 Mùa 4 khi đã già, qua Cloud save từ các trung tâm dữ liệu trên sao Hỏa không nhỉ?

Nếu chúng ta tin việc “không gì là vĩnh cửu” một cách nghiêm túc, thì Fortnite cũng sẽ không kéo dài mãi. Một ngày nào đó, có thể rất xa, Epic Games sẽ ngừng cập nhật nội dung cho Fortnite. Vài năm sau nữa, Fortnite sẽ offline, và tựa game như ta biết sẽ hoàn toàn “chết”.

Có thể các công ty dừng việc “giết game” sớm, nhưng đó không ngăn được game chết dần chết mòn. Và những người làm game online nên nghĩ đến cách cho game mình một cái chết nhẹ nhàng, có nhân đạo khi đến lúc phải đóng cửa.

Nintendo - vốn không nổi bật trong mảng game online - đã làm một điều khác biệt trước khi ra mắt Splatoon 3: họ cho game một điểm kết thúc rõ ràng. Game bắn súng này chỉ nhận hai năm nội dung theo mùa mới, bao gồm bản đồ, vũ khí và trang phục mới - dù game vẫn chơi được bình thường.

Tôi nhớ khi chơi Splatoon 3 thì trải qua đủ cung bậc cảm xúc. Biết rõ game sẽ hết hỗ trợ nội dung mới sau hai năm làm tôi thấy mâu thuẫn ghê. Ban đầu chơi cứ thấy vô nghĩa; dù game có thành công thế nào, Nintendo đã có kế hoạch bỏ rơi tựa game này giống như Super Mario Maker 2 hay Animal Crossing: New Horizons. Nhưng không như hai cái trước đó, Nintendo ngay từ đầu đã minh bạch về mức độ hỗ trợ cho Splatoon 3.

Theo trải nghiệm của tôi, hai năm đi cùng Splatoon 3 vô cùng trọn vẹn và đáng nhớ - việc biết chính xác game sẽ tươi mới trong bao lâu khiến tôi muốn tận hưởng từng giây phút ấy nhiều nhất có thể. Đặc biệt, việc nó còn được cập nhật trên Switch 2 với vũ khí mới dù đã qua thời hạn 2 năm ban đầu là một món quà bất ngờ dễ thương.

Nhưng còn Mortal Kombat 1 thì sao? Khi phát hành, giám đốc game Ed Boon từng nhắc đến “nhiều năm nội dung” cho game đánh nhau này. Thế nên khi tin về “Definitive Edition” - với chưa tới hai năm nội dung mới, gồm 12 nhân vật và phần mở rộng cốt truyện - làm fan phẫn nộ cũng dễ hiểu. Dù sao, đó cũng gần tương đương lượng nội dung và chỉ chậm hơn chút so với hỗ trợ dành cho Mortal Kombat 11 - phần game trước đó.

Với fan tức giận vì MK1 bị “chết yểu,” đây là ví dụ cho thấy cách mà mức độ “công bằng” của hỗ trợ giai đoạn cuối đời game phụ thuộc vào mối quan hệ giữa độ minh bạch của nhà phát triển và kỳ vọng của người chơi. Có thể NetherRealm Studios không chân thật về “tuổi thọ” của MK1, nhưng game thủ cũng có thể đã kỳ vọng quá nhiều - liệu game có cần thêm bao nhiêu nhân vật nữa? Mọi sự mất cân bằng trong mối tương tác này đều có thể khiến nhà phát triển phải đối mặt với cơn ác mộng truyền thông.

Dù game có đầy “game” đi nữa, mô hình kinh doanh hiện nay khiến người chơi lúc nào cũng khát khao có nhiều nội dung mới. Game phải được liên tục hỗ trợ, nâng cấp và phát triển, nếu không sẽ bị coi là “game chết.” Mặt khác, người chơi cũng than phiền rằng game online ngày càng phình to quá mức, thậm chí thành thêm “công việc thứ hai” mất rồi.

Để thoát khỏi hai cạm bẫy này, nhà phát triển có thể ngay từ đầu công khai rằng dịch vụ của họ chỉ hỗ trợ nội dung mới trong khoảng thời gian, ví dụ ba năm. Lúc mới nghe chắc sẽ hơi “đau lòng,” nhưng tôi tin rằng cái kết chừng mực này sẽ khiến ba năm ấy thực sự giá trị.

Nhà phát triển sẽ tập trung hơn với mục tiêu rõ ràng và sẵn sàng chuyển sang dự án mới sau đó. Người chơi cũng có kỳ vọng thực tế, biết đủ rõ ràng thời gian chơi để trải nghiệm mà không phải dành mãi mãi thời gian bất định. Đây là lựa chọn có thể khiến các nhà đầu tư khó chịu, nhưng các công ty không nên loại trừ sớm.

Điểm khác biệt là Splatoon 3 và Mortal Kombat 1 vẫn có thể chơi online. Nhưng câu chuyện phức tạp hơn nhiều khi những dịch vụ online này bị đóng hoàn toàn.

Khi một game live-service bị đóng cửa hoàn toàn, đặc biệt như The Crew - nơi người chơi mất quyền sở hữu kỹ thuật số - sẽ kéo theo hàng loạt vấn đề pháp lý và tài chính. Từ khi phong trào Stop Killing Games ra đời, các cuộc tranh luận trên mạng về chuyện này không hề thiếu. Nhưng ở góc nhìn đạo đức và triết học, việc game bị “khóa chặt” hoàn toàn thực sự có ý nghĩa gì?

Dù câu nói của Guillemot nghe đơn giản, đúng đấy, nhưng lại không đáp ứng được mấu chốt lớn trong phong trào Stop Killing Games: đó là bảo tồn game và các lựa chọn thay thế khi kết thúc tuổi thọ game. Khi một tựa game trở nên không thể chơi theo bất kỳ cách nào, đó chính là cái chết chắc chắn.

Các giải pháp có thể tránh chuyện game chết không phải mới lạ: chế độ offline như Suicide Squad: Kill The Justice League hay hỗ trợ server riêng tư như Knockout City đều là những lựa chọn khả thi. Những cách này tốn công sức, thời gian và đòi hỏi tâm huyết lớn để triển khai, và như các nhà phát triển hay nói, không hề dễ dàng.

Tuy nhiên, ngành công nghiệp phải nghĩ lại con đường mà nó đang đi, khi đã làm game thủ quen với việc chờ đợi nội dung mới không ngừng, và chỉ cần thiếu hoặc bị gián đoạn là coi như game “chết.” Hãy thử tưởng tượng một ngày Fortnite không còn những buổi hòa nhạc hoành tráng nữa, và Destiny 2 có một kết thúc thật sự. Vấn đề lớn về cái cách game online kết thúc vòng đời và làm thế nào để chuyện đó không gây sốc cho người chơi đang đến rất gần, và game thủ lẫn nhà làm game cần nhìn nhận nghiêm túc. “Mãi mãi” đang sắp hết hạn rồi.