Game thủ đã phải vật lộn trong nhiều năm qua, từ Bitcoin, COVID, NFTs cho đến những tác động về giá và tình trạng khan hiếm GPU, và mọi thứ dường như chưa có dấu hiệu cải thiện. Sự đầu tư nhanh chóng vào Trí tuệ nhân tạo (AI) đã đẩy thế giới công nghệ vào cuộc khủng hoảng chip nghiêm trọng, khiến giá chip nhớ - thành phần quan trọng cấu tạo nên RAM và ổ SSD - đi lên như diều gặp gió. Đây là vấn đề không chỉ ảnh hưởng riêng gì lĩnh vực công nghệ mà còn tác động sâu rộng đến mọi thiết bị điện tử tiêu dùng.
Điều này có thể đánh dấu một bước ngoặt lớn cho ngành game.
Ăn mòn bộ nhớ
Trước hết, hãy nói về chính cuộc khan hiếm chip. AI (bỏ qua chuyện ai cũng bối rối với từ này) đang phủ sóng khắp nơi, với các trung tâm dữ liệu mọc lên hằng ngày để phục vụ cho nó. Những trung tâm dữ liệu khổng lồ dùng để vận hành AI đầy đủ các máy chủ, và thành phần cho phép bất kỳ ai trên thế giới có thể yêu cầu một hình ảnh Sonic the Hedgehog đang đỡ đẻ trong khi SpongeBob ôm tay chính là RAM.
Nhu cầu khổng lồ về RAM đến từ một số ít công ty như OpenAI, Google, Anthropic, Meta và các ông lớn tương tự. Ví dụ như dự án Stargate của OpenAI đã khiến công ty này tiêu thụ tới 40% sản lượng RAM toàn cầu mỗi tháng, và không ai biết sẽ kéo dài đến khi nào.
Khi ngày càng nhiều người muốn dùng AI (dù là cá nhân hay trong sản xuất), những công ty này đang "ngốn" bộ nhớ nhanh hơn khả năng sản xuất của các nhà cung cấp. Micron, SK Hynix và Samsung là những cái tên lớn nhất, trong đó Micron thậm chí đã rút hẳn khỏi thị trường bộ nhớ tiêu dùng, tập trung cung cấp cho doanh nghiệp mà thôi. Samsung Semiconductor cũng đau đầu khi từ chối đơn đặt hàng RAM từ Samsung Electronics cho thế hệ Galaxy kế tiếp, minh chứng rõ rệt cho sức ép khủng khiếp hiện nay. Những nhà sản xuất này vẫn cung cấp RAM cho người dùng, nhưng chỉ giới hạn trong gói máy tính nguyên bộ.
Hậu quả của việc bùng nổ AI như thế này là RAM ngày càng khó mua, làm giá loại bộ nhớ này tăng vọt, kéo theo giá thành những thiết bị dùng RAM như GPU, điện thoại, máy tính hay máy chơi game đều "cạy nắp tung tóe". Tác động của cuộc khan hiếm này sẽ lan rộng khắp nhiều ngành. Chỉ mới ba tháng trước, một bộ 64GB DDR5 RAM có giá tầm 200-300 USD; giờ đã chạm ngưỡng 700-800 USD. Gần tương tự, 32GB DDR5 trước đây rẻ chỉ 175 USD, nay đội giá lên tới 450 USD - bằng tiền một CPU đời mới, vốn là linh kiện đắt đỏ nhất trong một dàn máy chơi game hay máy tính cao cấp.
Doanh nghiệp thích làm ăn với nhau hơn là với khách lẻ, vì đơn hàng lớn và đều đặn dễ dàng hơn so với việc bán lẻ cho từng cá nhân. Giữa việc có thể bán 1-2 thanh RAM cho hàng chục ngàn người dùng hoặc bán hàng vạn thanh cho một khách hàng lớn, rõ ràng cái thứ hai dễ quản lý và lợi hơn nhiều. Điều này cho thấy đôi khi game thủ chúng ta lại là đối tượng rắc rối và khó chiều trong bối cảnh căng thẳng như hiện tại.
Dân "build PC" đã khổ càng thêm khổ
Tác động rõ ràng nhất hiện tại đến game chắc chắn là ở cộng đồng tự ráp máy tính thủ công. Việc mua linh kiện rồi tự gắn cỗ máy để chơi game, một phương án tiết kiệm từng được ưa chuộng, giờ có thể trở thành thú chơi dành cho người có tiền. Các hãng boutique PC như Maingear hay Falcon Northwest, vốn tập trung vào máy chơi game cao cấp với GPU xịn và RAM khủng, cũng bị ảnh hưởng không ít khi không có được những hợp đồng lớn như các "ông lớn" trong ngành.
"Thị trường DIY (do it yourself) đã không tăng trưởng đáng kể theo thời gian", chuyên gia phân tích IDC, Jay Chou, chia sẻ. "Mọi người thích thử thách và đẹp mắt, nhưng thị trường này đang co lại, và đa số chọn mua laptop gaming do các hãng lớn sản xuất. Các hãng nhỏ vẫn có chỗ đứng quan trọng nhưng chưa bao giờ là số một."
Ai rồi cũng dính chưởng
Thị trường DIY chỉ là một thí dụ trong nhiều lĩnh vực bị tác động, nhưng RAM đóng vai trò của nền tảng cho hầu hết thiết bị điện tử tiêu dùng cao cấp - những món đồ dành cho game thủ chắc chắn là bị ảnh hưởng đầu tiên.
Giá GPU hiện tại chưa tăng quá cao như RAM, nhưng khó mà tránh khỏi việc GPU sẽ đắt hơn vì chúng cần dùng bộ nhớ GDDR loại cao cấp. Các hãng máy tính lớn có lợi thế khi sở hữu nguồn cung RAM ổn định, kho hàng tích trữ và đàm phán giá số lượng lớn, nên máy tính nguyên bộ phổ thông sẽ khó bị ảnh hưởng ngay thời điểm này.
Tuy nhiên, để bù vào chi phí RAM tăng cao, các mẫu máy tính chuyên biệt cao cấp chắc chắn sẽ bị đẩy giá lên đầu tiên.
"Nếu lợi nhuận tốt, nhà sản xuất sẽ tập trung vào sản phẩm cao cấp hơn để giữ mức giá chấp nhận được", Jay Chou nói. "Các hãng sản xuất PC có thể sẽ giảm cấu hình đôi chút để giữ mức giá người dùng có thể chịu được."
Chou còn dự đoán các hãng có thể sẽ chuyển hướng không chỉ vào gaming mà còn tập trung cả vào workstation chuyên dụng cho sáng tạo, AI - chẳng hạn dòng máy dùng GPU chuyên nghiệp tập trung vào độ chính xác và ổn định như dòng Nvidia Blackwell thay vì GPU gaming.
Các hãng boutique nhỏ dĩ nhiên không có sức mạnh đàm phán bằng Dell hay HP, nên họ rất dễ bị ảnh hưởng bởi biến động giá. Maingear mới đây còn cho phép khách gửi RAM riêng để họ lắp vào máy mua từ hãng, miễn phí, một cách xử lý hiếm gặp trong làng boutique PC.
Chou dự báo có thể xuất hiện sự hợp nhất giữa các hãng máy nhỏ chuyên gaming như iBuyPower hay CyberPower, khi họ khó trụ lại hoặc bị mua lại bởi những công ty lớn hơn. Đó chỉ là ví dụ thôi chứ chưa có chuyện chính thức.
Một số hãng bắt đầu giới thiệu máy có RAM từ 8GB, thay vì chuẩn 16GB đang phổ biến. Theo tin rò rỉ đáng tin cậy, Nvidia cũng đang cân nhắc tái sản xuất dòng GPU RTX 3060, ra mắt hơn 5 năm trước và dừng vào 2024, dù đã có 2 thế hệ card mới hơn. Tin chưa được xác nhận chính thức, nhưng được nhiều nguồn nội bộ chia sẻ.
Người tiêu dùng sẽ thay đổi thói quen
Tình hình sẽ còn phức tạp hơn tùy theo thời gian khan hiếm kéo dài đến đâu. Một số sẽ từ bỏ game để tìm đến sở thích rẻ hơn. Máy tính nguyên bộ có cấu hình thấp hơn cũng sẽ rẻ hơn dành cho những ai tiếp tục chơi. Và rất nhiều game thủ sẽ chiều theo ví tiền bằng cách giữ lại dàn máy cũ lâu hơn.
Việc này khiến bản thân các game cũng bị ảnh hưởng lớn. Chuyên gia phân tích Mike Futter cho biết một vấn đề lớn là "khả năng hút lại hoặc thu hút người chơi chưa nâng cấp máy console hoặc PC mới đang bị tê liệt".
Nói cách khác, những game thủ muốn chơi game mới do nhà phát triển làm ra lại không có thiết bị phù hợp, hoặc nếu có thì phải tốn kém rất nhiều tiền. Các nhà phát triển phải nhắm vào cấu hình phần cứng nhất định tùy theo nền tảng và tham vọng kỹ thuật của game.
Những tựa game cần đẩy mạnh đồ họa cao cấp sẽ nhắm vào cấu hình mà họ dự đoán phổ biến trong vài năm tới cho phân khúc cao cấp, còn cấu hình trung bình được chọn để tối ưu lượng người chơi đồng thời giữ chất lượng hình ảnh cần thiết. Nếu game thủ giữ máy cũ lâu, nhà phát triển sẽ buộc phải giảm mục tiêu cấu hình, đồng nghĩa phạm vi khách hàng sẽ bị thu hẹp.
"Nếu không ai chơi được game của bạn vì không đủ tiền mua máy, bạn sẽ rất khó lấy lại chi phí làm game," Futter nói, "Cũng có nghĩa là các nhà phát triển dự kiến cấu hình người chơi trong 3 năm tới phải xem xét lại kế hoạch nghiêm túc."
Các game thủ casual thậm chí có thể rời bỏ gaming hoàn toàn. Dễ hiểu thôi, một máy console hoặc PC 500 USD đã là khoản đầu tư hợp lý hơn rất nhiều so với các máy đắt đỏ ngót nghét cả nghìn USD.
Những ai thích mua game Assassin's Creed hay thể thao mỗi năm có thể sẽ nghiêng về cloud gaming như một giải pháp. Grand Theft Auto 6 cũng được chú ý vì vai trò thúc đẩy doanh số phần cứng khi người chơi coi đó là lý do nâng cấp máy. Nếu không đủ tiền mua máy, cloud gaming rất có thể là con đường khả thi.
Cloud gaming trở thành cứu cánh cho nhà phát hành khi có thể mang trò chơi đến tay khách hàng không muốn/không thể đầu tư nhiều cho phần cứng. Nhưng nếu trải nghiệm cloud khác biệt đáng kể so với chơi tại nhà, thì cũng vô nghĩa.
"Chừng nào chưa ai chứng minh được cloud gaming mượt mà như chạy bản local thì tôi không kỳ vọng AAA sẽ có giải pháp mong đợi," Futter nói. "Thêm nữa là nó làm nhức nhối câu chuyện sở hữu game mà cộng đồng vẫn tranh cãi gay gắt, đặc biệt sau chiến dịch like Stop Killing Games." Đây là giấc mơ lâu dài của nhà phát hành và nền tảng, nhưng thành công thực tế thì còn đang gây tranh luận nhiều.
Buổi đời console cũng dài hơn
"Tôi dự đoán thế hệ console hiện tại sẽ tồn tại lâu hơn," Futter chia sẻ. "Điều này từng là con dao hai lưỡi thời Xbox 360/PS3, nhưng giờ không giống nữa. Giá console đang tăng chứ không giảm nhờ khuyến mãi hay combo." Thời gian chu kỳ console kéo dài phần lớn do khủng hoảng kinh tế bắt đầu từ 2008. Khi cuối đời chu kỳ, nhà sản xuất console đã tối ưu dây chuyền và ra các bản máy nhẹ hơn, cũng thường tung ra bộ bundle giá mềm, nhưng phần cứng bên trong thì không còn mạnh mẽ.
Combo vẫn là chiêu trò kéo khách dễ hiểu, nhưng Futter lưu ý rằng những năm gần đây gần như hiếm thấy combo game kèm máy, ngoại trừ vài trường hợp như Nintendo Switch 2 kết hợp Mario Kart World hoặc PlayStation 5 bản Spider-Man 2. Game console ngày càng đắt, và lợi nhuận mỏng tang hoặc thậm chí bán lỗ suốt nhiều năm khiến nhà sản xuất không thể hạ giá để hút khách mới.
Chu kỳ console dài có lợi ích riêng mà ta sẽ bàn sau, nhưng theo Futter, "về lâu dài, tham vọng của nhà phát triển AAA và áp lực của nhà phát hành sẽ đòi hỏi phần cứng mạnh hơn. Đây là điều tệ hại cho ngành công nghiệp đang trong khủng hoảng."
Tiếp thêm vào giả thuyết về "chu kỳ console dài" là tin đồn Sony đang tìm cách kiếm lời từ số lượng console PlayStation 5 đã bán ra nhằm giảm thiểu tác động của khan hiếm chip. Theo báo cáo của Automaton, CFO Sony, Lin Tao, cho hay công ty đã “chuẩn bị sẵn sàng nguồn chip bộ nhớ tối thiểu để đáp ứng mùa bán hàng cuối năm,” nhưng giờ tập trung "giảm thiểu tác động" chi phí RAM tăng bằng cách "kiếm tiền từ số máy đã cài đặt” và thúc đẩy doanh thu phần mềm, dịch vụ mạng.
Điểm sáng cho người dùng
Dù đợt khan hiếm chip có thể gây ra nhiều biến động và kéo dài, không phải mọi thứ đều là tin xấu.
Chou cho biết HP đang có kế hoạch hợp tác với CXMT, công ty bộ nhớ có trụ sở tại Trung Quốc, nhằm đa dạng nguồn cung. Dù các thuế quan của Donald Trump với hàng hóa Trung Quốc vẫn khiến giá linh kiện nhập khẩu bị ảnh hưởng, việc có thêm nhà sản xuất lớn tham gia sẽ góp phần cân bằng thị trường, tăng nguồn cung và giảm áp lực lên các nhà sản xuất hiện tại.
Ngoài ra, quá trình phát triển game cũng có thể hưởng lợi. Cách đây khoảng 25 năm, tốc độ cải tiến công nghệ trong làm game tăng nhanh kéo theo ngân sách làm game cũng lớn hơn từng năm. Chu kỳ phát triển game ngày nay dài hơn nhiều, đặc biệt với các game AAA đồ họa cao. Các nhà phát triển trước đây có thể nhanh bắt trend trong vài năm, thì giờ mất đến 5-6 năm để hoàn thiện một tựa game lớn.
Nếu tiến độ công nghệ chậm lại, điều này có thể là lợi thế cho các nhà phát triển chứ không phải trở ngại. Hãy thử nghĩ đến The Last of Us, được ra mắt cuối vòng đời PlayStation 3. Tựa game này không thể làm được nếu phát triển ngay khi PS3 mới ra mắt vì đòi hỏi cả kinh nghiệm tích lũy lẫn công cụ phát triển trong thời gian dài. Nếu nhà sản xuất console không thể tung ra hệ máy mới nhanh chóng do thiếu linh kiện, thì chu kỳ phần cứng kéo dài sẽ giúp dev có thêm thời gian tối ưu, tận dụng triệt để phần cứng hiện tại.
Nếu các dev không phải liên tục bám theo đuổi hoặc bị nhà phát hành thúc ép theo đà nâng cấp công nghệ và đồ họa, họ có thể tập trung vào tối ưu cho phần cứng cũ, từ đó làm game đẹp và mượt hơn trên thiết bị hiện có. Nvidia nếu kéo dài vòng đời card cũ cũng sẽ có động lực phát triển tính năng, tối ưu tốt hơn cho dòng cũ. Các công cụ phát triển game cũng phải thích nghi với điều này và sẽ được nâng cấp theo.
"Dev sẽ có thời gian hoàn thiện pipeline trên phần cứng hiện hành, mang lại kết quả tốt hơn so với cùng phần cứng," Futter nhấn mạnh.
Khi dev tích lũy nhiều kinh nghiệm hơn, công cụ cải tiến hơn và tiếp cận phần cứng người chơi nhiều hơn, việc làm game có thể nhanh và tốn ít chi phí hơn. Dù vậy điều này khó chắc chắn vì ngành game đang mất nhiều nhân lực do nghỉ việc kéo dài, mất đi nhiều kiến thức chuyên môn.
Tất cả những điều này có thể giúp gaming trở nên dễ tiếp cận hơn - là sở thích theo đuổi trải nghiệm chứ không phải chạy đua công nghệ mới. Ngay cả một người tự xưng là Ray Tracing Guy như tôi cũng thấy điều này khá hấp dẫn - nhiều game được thiết kế hướng về gameplay và nghệ thuật đầu tiên, kỹ thuật là thứ đến sau.
Thoát khỏi bong bóng AI
Vậy bao giờ chúng ta mới thoát khỏi cuộc khan hiếm chip do AI gây ra? Thật khó nói ngay lúc này. Đây là quá trình kéo dài nhiều năm, và khan hiếm hiện tại là hệ quả của các đơn đặt hàng cho năm sau. Các công ty AI đang lên kế hoạch xây mới trung tâm dữ liệu với giả định AI tiếp tục bùng nổ ở tốc độ hiện tại. Tuy nhiên điều này không chắc chắn, vì nhiều người nghi ngờ AI chỉ là bong bóng có thể vỡ bất cứ lúc nào - đặc biệt là phí công nghệ AI đang bị nhiều người tiêu dùng đánh giá tiêu cực.
Tất cả sự bất định này khiến việc dự đoán tương lai trở nên khó nhằn.
Chou nói thêm rằng TSMC - hãng sản xuất CPU lớn nhất thế giới - đã chi 50 tỷ USD mở rộng năng lực trong năm nay và tin tưởng đây là khoản đầu tư hiệu quả. Ít nhất, ông dự đoán khan hiếm sẽ kéo dài qua năm 2026 và sâu vào 2027. Sau đó, khó ai nói trước được điều gì.
"Nhiều nhà sản xuất PC đã nỗ lực nhiều năm để đảm bảo nhu cầu Bắc Mỹ được làm từ nhà máy ngoài Trung Quốc," ông nhấn mạnh. "Các hãng PC hạng nhất có thể đáp ứng phần lớn sản phẩm cho khu vực Bắc Mỹ bằng linh kiện không sản xuất tại Trung Quốc."
Điều này có thể giảm bớt tác động của thuế quan làm giá linh kiện tăng trong năm qua, tuy không hạ giá được nhưng ít nhất tránh được tăng thêm do thuế.
Futter thì bi quan hơn.
"Tôi không thấy khi nào tình trạng này lắng dịu nếu bong bóng AI chưa vỡ," ông nói.
"Vấn đề hiện tại là bong bóng này chiếm gần hết nguồn cung RAM, GPU và bộ nhớ cho các trung tâm dữ liệu AI mà thậm chí chưa xây dựng hay duyệt xong." Futter cho biết Nvidia, AMD, Micron cùng nhiều hãng khác đã đặt cược quá nhiều vào AI.
"Khi nó sụp đổ, giá trị thị trường các hãng đó sẽ tụt thảm hại vì cổ đông sẽ vội vã rút vốn. Nếu bạn từng trải qua vụ DotCom sụp đổ thì sẽ hiểu cảm giác này," Futter phân tích.
Việc bong bóng AI vỡ có thể cũng gây hỗn loạn cho các nhà phát hành game AAA, vì họ "đã đánh đổi kiến thức chuyên môn và lực lượng lao động ổn định để tin vào công nghệ không bao giờ hoàn thành được lời hứa."
Nhà đầu tư chợ chứng bối rối
Dấu hiệu rõ nhất của sự bất ổn trong ngành game do AI, theo Futter, chính là sự ra mắt Project Genie 3 của Google và phản ứng bán tháo cổ phiếu của giới đầu tư, trong đó có nhà phát hành GTA 6 là Take-Two Interactive.
Project Genie là mô hình AI tạo nội dung dựa trên ngôn ngữ lớn (LLM), cho phép người dùng tạo và điều khiển thế giới ảo. Tuy nhiên phiên bản hiện tại có giới hạn nghiêm trọng - không có tương tác thực sự, nhân vật chỉ có thể đi bộ trong không gian tạo ra tối đa khoảng một phút.
Cần nhớ rằng video AI thường rất ngắn bởi mỗi frame phát sinh nhu cầu năng lượng, sức mạnh tính toán và cả bộ nhớ tăng dần do AI phải lưu trữ thông tin khung hình trước đó để duy trì sự liền mạch.
Vấn đề tương tự áp dụng với các thế giới ảo AI. Điều này có nghĩa dù tương lai có thể có trò chơi do AI tạo ra, chi phí sản xuất sẽ cao đến mức ngoài tầm với trong thời gian gần mặc cho AI tiến bộ nhanh thế nào.
Phản ứng của nhà đầu tư với Project Genie cho thấy họ đang rất lo lắng và thiếu thông tin.
"Sự tàn sát cổ phiếu này là dấu hiệu lớn thể hiện sự yếu kém," Futter phân tích. "Có công ty đã đổ hết vào AI nên nếu thất bại, họ tự giết mình. Cùng lúc, sự 'thành công' của AI Google Genie 3 lại bị nhà đầu tư hiểu nhầm là các nhà phát triển AAA kém giá trị hơn. Nó cho thấy đầu tư quá đà vào AI chẳng có cửa thắng, và đợt bán tháo cho thấy công nghệ này còn rất mong manh dù các giám đốc đang hứa hẹn sẽ dùng nó."
Cuộc khan hiếm bộ nhớ cùng công nghệ phía sau đang khiến dân dựng máy, nghệ sĩ, game thủ và cả người dùng phổ thông khốn đốn, chưa kể các công ty cung cấp phần cứng cũng đau đầu không kém - và điều này còn tiếp diễn trong tương lai gần. Với ngành game cùng PC đang trải qua giai đoạn biến động như hiện nay, thật khó đoán được chuyện gì sẽ xảy ra. Chỉ biết chắc một điều: những yếu tố này sẽ định hình tương lai ngành game trong vài năm tới, chí ít là vậy.
.jpg?w=500&q=85)
.jpg?w=500&q=85)
